PODSTAWY MALOWANIA 4. Cieniowanie

światłocień, jak rysować, jak malować jak cieniować nos, bryła nosa, podstawy malowania

W poprzednim wpisie omówiłam walor (Podstawy malowania – Walor), czyli światło i cień tworzące obiekty. Ten wpis jest kontynuacją, ponieważ cieniowanie to właśnie stosowanie waloru w naszych pracach.

Cieniowanie dostarcza nam wiadomości o głębi, dodaje realizmu, jest podstawą malowania, nieważne czy chcesz zostać ilustratorem, malarzem czy artystą koncepcyjnym i tworzyć postacie do gier 🙂 dobrze wydobyte światła i cienie to podstawa wiarygodności naszych obrazów.

Dlaczego dobre cieniowanie jest tak ważne?

Światło ukazuje nam trójwymiarowość obiektów, ponieważ walor światła i cienia na danej powierzchni mówi nam pod jakim kątem powierzchnia się załamuje i jaka jest głęboka.
Jeśli półcienie będą tak ciemne jak same cienie, wtedy dana forma nie będzie czytelna, bo oba te obszary będą takie same.

Światło i cień

Przyjrzyjmy się oświetlonej kuli (klasyk), gdzie możemy zaobserwować wszystkie światła i cienie (a więc walory) w zależności od tego gdzie znajdują się w stosunku do źródła światła.

Na początku najlepiej określić dwa obszary na naszym obiekcie, czyli obszar światła i obszar cienia. Obszar światła jest to obszar gdzie faktycznie dochodzi źródło światła, a więc jest to obszar oświetlony, w tym wypadku jest to powierzchnia po prawej u góry. Obszar cienia jest natomiast obszarem gdzie nie dochodzi żadne bezpośrednie źródło światła, a jedynie światło odbite.

Teraz wiemy już gdzie znajdują się nasze główne walory, możemy więc określić pozostałe odcienie:

Światło padające (centrum światła) – jest to obszar gdzie bezpośrednio pada źródło światła.

Refleks (blik światła) – odbicie naszego źródła światła (słońce, lampa). Występuje w zależności od materiału z którego stworzony jest obiekt i jest zazwyczaj plamą bieli. Im obiekt jest gładszy (ma powierzchnię szklistą), tym refleks jest bardziej widoczny.

Półcienie – czyli jak nazwa wskazuje są to cienie i światła znajdujące się na styku tych dwóch walorów. Im dalej półcienie są od światła tym są ciemniejsze. Gdy malujemy w kolorze, ten obszar jest najbardziej nasyconą częścią obiektu, ponieważ nie jest ani całkiem w cieniu (zacieniony), ani nie jest w żadnej sposób rozjaśniony przez światło.

Cień rzeczywisty – tu zaczyna się cień. Jest to najciemniejszy obszar na obiekcie, miejsce najbardziej oddalone od źródła światła oraz od światła odbitego.

Światło odbite – światło które odbija się od otoczenia i obiektów znajdujących się dookoła. To źródło światła jest często pomijane przez początkujących artystów (a czasami nawet przez tych bardziej doświadczonych), co jest dużym błędem ponieważ w naturze występuje ono wszędzie.
Np. gdy kula leży na stole i oświetla ją światło lampki, światło pada również na stół od którego się odbija oświetlając kulę od dołu.
Pamiętaj też, że światło odbite, mimo, że wygląda jasno – zawsze będzie ciemniejsze od jasnych półcieni. Jest to przecież światło, które straciło na swojej mocy, bo wcześniej odbiło się od innej powierzchni.

Cień rzucany przez obiekt – czyli cień utworzony przez obiekt stojący na linii światła (kształt blokuje w tym miejscu światło). Cień taki w miejscu najbardziej zbliżonym do obiektu ma wyraźne kontury, a w miarę oddalania się cień się rozprasza.

Cień okluzji – jest to najciemniejszy obszar, miejsce gdzie nie dochodzi żadne światło (najczęściej, tak jak tutaj zaraz przy styku dwóch powierzchni).

Widzimy więc, że wartość światła i cienia w jakimkolwiek punkcie na obiekcie zależy głównie od kąta nachylenia powierzchni w stosunku do źródła światła oraz jego od niego oddalenia.

Cienie nigdy nie są w 100% czarne!

Może nam się wydawać, że skoro światło jest jasne to cień zawsze będzie ciemny, a wręcz czarny. Cytując klasyka: Nic bardziej mylnego! Światło zawsze będzie odbijało się od obiektów znajdujących się dookoła oraz od całego otoczenia (chmury, woda, ziemia, trawa, kartka papieru, stół, ubrania, itd.). Tak naprawdę więc, każdy obiekt ma mniejszy lub większy wpływ na światło i cień obiektu znajdującego się obok.

Intensywność światła i cienia

Jednym z głównych błędów przy tworzeniu ilustracji jest brak ustalenia źródła światła. Przez to prace są płaskie i nieciekawe, brakuje w nich realizmu. Przy ustalaniu kompozycji i tematyki w naszej ilustracji lub obrazie należy wziąć pod uwagę jakie światło będzie padać na nasz obiekt i przez to jak przedstawić dany obiekt? Musimy ustalić jak intensywne będzie przejście pomiędzy światłem a cieniem oraz w którą stronę będzie rzucany cień.

Intensywność światła i cienia zależy od jasności źródła światła oraz od odległości z jakiej ono pada. Od tego zależy również ostrość rzucanego przez obiekt cienia.

Kiedy oświetlenie jest blisko obiektu intensywność kontrastu będzie duża, a rzucany cień ostry (oraz większy od obiektu).
Natomiast kiedy źródło światła jest daleko lub jest mocno rozproszone, intensywność pomiędzy światłem i cieniem będzie delikatna, a cień bardziej rozmazany.

Jeśli chodzi o sam rzucany przez przedmiot cień, jego wygląd zależy od kąta padania światła.

Jak cieniować obiekty i ludzi?

No dobrze, a jak to wszystko ma się do malowania bardziej skomplikowanych obiektów?

Jak wiemy z pierwszej części kursu o bryłach i formach otoczenie wokół nas składa się z podstawowych brył , które tworzą bardziej lub mniej skomplikowane formy. Z tą wiedzą możemy rozbijać nasze obiekty na te bryły, co pomaga w ustalaniu światła i cienia.


Weźmy za przykład nos. Na początek rozkładamy go na najprostsze bloki. Musimy zwrócić uwagę pod jakim kątem się znajduje, aby prawidłowo namalować bryły, dzięki czemu będzie nam też łatwiej umieścić nos na twarzy. Bierzemy też pod uwagę różne kształty i typy nosa.

Gdy mamy już naszą podstawową bryłę, kolejnym krokiem jest ustalenie źródło światła i nałożenie go na naszą prostą bryłę nosa. Teraz możemy zacząć malować nos, albo, jeśli ta bryła nie daje nam wystarczającej informacji o świetle i cieniu, bo obiekt jest bardziej skomplikowany, możemy rozłożyć ją na kolejne bryły i płaszczyzny.

W tym momencie mamy jasno opisane wszystkie płaszczyzny, ich kąty nachylenia i źródło światła. Łatwiej jest nam więc określić wszystkie światła i cienie, które znajdują się na obiekcie. Działamy z każdym światłem i cieniem – padającym, odbitym, rzucanym.

Podstawowe rodzaje oświetlenia

Najbardziej popularnym sposobem oświetlenia w obrazach, filmach czy sztukach teatralnych jest oświetlenie trzypunktowe, czyli z trzech źródeł światła – światła kluczowego, wypełniającego i konturowego.

Światło kluczowe (key light)- czyli światło główne, najważniejsze. Dzięki temu oświetleniu możemy zdefiniować nastrój ilustracji/bohatera oraz podkreślić formę i wymiar tematu.

Światło wypełniające (fill light) – delikatne światło (nie tak mocne jak światło kluczowe), które zazwyczaj jest używane do wypełnienia cieni, zredukowania kontrastu (a co za tym idzie wydobycia detalu). Może być to też dodatkowe źródło światła dodające do sceny koloru.

Kontur świetlny (rim light) – światło umieszczone za głównym obiektem/postacią, które pomaga w zdefiniowaniu kształtów. Tworzy to efekt poświaty na krawędziach obiektu, podczas gdy inne obszary są ciemniejsze. Światło takie dodaje dramaturgii, często stosowane do wyróżnia obiektu z tła.
Światła konturowego nie należy mylić ze światłem tła, które oświetla elementy tła (takie jak sceneria, otoczenie).

Przykładowe wykorzystanie oświetlenie trzypunktowego:

Zawsze zwracaj uwagę na to skąd pada światło, jakiego jest rodzaju i jak przez to oddziałuje na powierzchnie. Zacznij od prostych form i podziale: strona światła – strona cienia, a potem dodawaj do tego kolejne obiekty i powierzchnie mając na uwadze jaki ma to wpływ na już istniejące bryły.

Inne tematy:

Ilustracja

Kolorowanka “Czarna Dama”

Jeśli masz ochotę na mały relaks z kolorowanką albo chcesz pokolorować Czarną Damę na swój sposób, zapraszam do pobrania pliku z kolorowanką “Czarnej Damy”. Możesz

Więcej »

Projekt Postacie z polskich legend

Zrealizowano w ramach programu stypendialnego Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego – Kultura w sieci